Bir hikâye. Bir soru. Bir çember.
NOVA ECE P4C, 4–12 yaş çocuklarla felsefe oturumu yürütmek isteyen öğretmen ve kolaylaştırıcılar için hazırlanmış araç kutusudur: özgün uyaran hikâyeler, yaşa göre soru bankası, konuşma kalıpları ve sizi aşama aşama götüren canlı oturum modu.
Hesap yok, kurulum yok. Tarayıcıda çalışır; oturum kayıtları yalnızca bu cihazda saklanır.
Bir oturum nasıl akar?
Çocuklarla felsefe nedir?
Çocuklarla felsefe, çocuklara filozofların görüşlerini öğretmek değil; onları bir soruşturma topluluğu olarak birlikte düşünmeye davet etmektir. Bir hikâye ya da düşünce deneyi merak uyandırır, çocuklar kendi sorularını üretir, birini seçer ve çemberde gerekçe vererek, örnek bularak, ayrım yaparak ve zaman zaman fikir değiştirerek o soruyu birlikte kurcalar.
Yaklaşım, Matthew Lipman ve Ann Margaret Sharp'ın 1970'lerden itibaren geliştirdiği “Philosophy for Children” (P4C) çalışmalarına dayanır. Hedef, bir cevaba varmak değil; düşünmenin kalitesini yükseltmektir.
- Görüş bildirmez. Çemberde ne düşündüğü bilinmeyen tek kişi odur.
- Soruyu çocuklara bırakır. Soruyu onlar üretir, onlar seçer; o yalnızca derinleştirir.
- Sessizliğe dayanır. Yedi saniye bekler; boşluğu kendisi doldurmaz.
- Sonuç istemez. Açık kalan soru başarısızlık değil, bir sonraki oturumun kapısıdır.
- Düşünmeyi görünür kılar. “Çünkü”yü, karşı örneği, fikir değiştirmeyi adlandırır ve takdir eder.
Oturum akışı
Yedi aşama, her yaşta aynı iskelet; yalnızca süreler ve araçlar değişir. Her aşamada kolaylaştırıcının işi, çocukların işi ve en sık yapılan hata.
Süreler başlangıç noktasıdır; canlı oturumda her aşamaya dakika ekleyebilirsiniz. Soruşturma aşaması her zaman en uzun olanıdır.
Hikâyeler
Her hikâye açık uçlu biter, içinde “durup düşün” noktaları vardır ve kolaylaştırıcı notlarıyla gelir. Hepsi özgündür; sınıfta serbestçe kullanabilirsiniz.
Düşünce deneyleri
Hikâye yerine kısa bir “ya … olsaydı?” ile başlamak için. Yüksek sesle okuyun, soruyu çemberde bırakın.
Soru bankası
Çocukların kendi soruları her zaman önce gelir. Bu banka, soru çıkmadığında ısınmak, bir soruyu derinleştirmek ya da bir sonraki oturumun kapısını aralamak içindir.
Bu soru felsefi mi?
Çocuklardan gelen soruları hızla tanımak kolaylaştırıcının en önemli becerisidir. Üç tür vardır: bilgi sorusu, kişisel soru, felsefi soru.
Araç kutusu
Çemberde elinizin altında olması gerekenler: çocuklara verilecek konuşma kalıpları, sizin hamleleriniz, çember sözleşmesi, ısınma oyunları, yaşa göre uyarlama ve sık karşılaşılan durumlar.
Konuşma kalıpları
Kartlara yazıp çembere koyun ya da “Göster” ile ekrana yansıtın. Küçük yaşlarda yalnızca ilk ikisiyle başlayın.
Soruşturmayı derinleştiren hamleler
Görüş bildirmeden derinleştirmenin on yolu. Bir oturumda üç dört tanesi yeter.
Çember sözleşmesi
Isınma oyunları
Uyarlama
Sık karşılaşılan durumlar
Oturum modu
Hikâyeyi seçin, süreyi belirleyin; her aşamada zamanlayıcı, çocukların soruları, oylama, konuşma kalıpları ve kolaylaştırıcı notu ekranda olsun. Bittiğinde oturum kaydı hazır.
Gözlem defteri
Çocuklarla felsefede not verilmez; düşünmenin dört boyutu gözlenir. Oturum sonrasında işaretleyin, özeti kopyalayıp kendi kayıtlarınıza ekleyin.