Dört gelişim alanı ayrı ayrı değil, birlikte büyür

Okul öncesi eğitim programının dört gelişim alanı — bilişsel gelişim, dil gelişimi, fiziksel gelişim ve sağlık, sosyal duygusal gelişim ve değerler — çoğu zaman bir listeymiş gibi okunur. Oysa çocuk bu alanları sırayla değil, aynı anda yaşar. Blok köşesinde kule kuran bir çocuk denge deniyor, arkadaşıyla sıra paylaşıyor, planını cümleye döküyor ve yıkılan kulenin hayal kırıklığını yönetiyordur. Tek bir anda dört alan da çalışmaktadır.

Alanlar birbirini besler

Gelişim alanlarını ayrı kutular gibi düşünmek pratikte iki hataya yol açar. Birincisi, bir alanı desteklemek için ayrı bir “ders” tasarlama eğilimi doğar; oysa iyi kurulmuş tek bir etkinlik dördünü birden besler. İkincisi, bir alandaki gecikme yalnız o alanın sorunu sanılır; oysa dil gecikmesi çoğu zaman sosyal etkileşimin, sosyal çekingenlik de dilin önünü kesiyor olabilir.

Bu yüzden değerlendirmede doğru soru “bu çocuğun dili kaçıncı basamakta?” değil, “bu çocuk bildiğini hangi alanlar üzerinden gösteriyor?” sorusudur. Bir çocuk sayı bilgisini konuşarak değil, masaya tabak dizerek gösterebilir; başka biri aynı bilgiyi resmiyle anlatır.

Bir oyun anını dört alanla okumak

Aynı anı dört alandan okumak, öğretmenin gözünü açan basit bir alıştırmadır. Bahçede su kanalı yapan bir grubu düşünün. Bilişsel: suyun eğimle aktığını fark ediyorlar, deneme-yanılmayla kanalı yeniden şekillendiriyorlar. Dil: birbirlerine yön tarif ediyor, “önce–sonra” bağlaçlarını kullanıyorlar. Fiziksel: kürek tutuşları, çömelme ve denge. Sosyal duygusal: görev paylaşımı, kanal çöktüğünde ortaya çıkan hayal kırıklığıyla baş etme.

• Bir etkinlik planlarken hangi alanı hedeflediğinizi değil, hangi alanların doğal olarak devrede olduğunu yazın.
• Gözlem notunu tek alana zorlamayın; bir cümle birden fazla alana bağlanabilir.
• Bir alanda az kayıt varsa çocuğun eksiği değil, gözlem alışkanlığınızın kör noktası olabilir.

Bütüncül bakış çocuğu parçalara ayırmayı bırakmak demektir. Dört alan bir sınıflandırma aracıdır; çocuğun kendisi değildir. Öğretmenin işi alanları doldurmak değil, çocuğun ilgisinin peşinden giderken hangi alanların çalıştığını fark edebilmektir.